Bilim Güncesi“Benim manevi mirasım bilim ve akıldır” – Atatürk

Şekil 1. Metnin içinde verilen atıfların bolluğu, yazılanların doğruluğunu göstermez. (Çizim: R. Munroe, http://xkcd.com/906)

Bilimsel makalelerin bir özelliğinin önceki çalışmalara atıf yapmak olduğundan, bunun da çoğunlukla metin içinde dipnotlarla yapıldığından daha önce ayrıntılarıyla bahsetmiştim. Bu durum, makaleyi yazan araştırmacıları kaynaklarını belirtmeye, gözden geçirmeye, yeniden değerlendirmeye zorlar. Zira okuyucular da o kaynakları açıp orada ne yazdığına bizzat bakabilir.

Ama birçok okuyucu atıfları kontrol etmeye zahmet etmediğinden, atıfların lâyığıyla verilmediği, hattâ sırf bilimsellik görüntüsü katsın diye metnin içine ilgisiz atıfların serpiştirildiği de olur (Şekil 1). Hattâ Elsevier yayınevi işi hakemli dergiye fiziksel olarak benzeyen ama aslında Merck şirketinin broşüründen başka bir şey olmayan bir dergi çıkarmaya kadar götürmüştü.

Ama işin içinde her zaman kötü niyet olması gerekmez. İyi niyetle de hata olabilir.

Doğruluğunu anlamak için atıf verilen kaynağı iki açıdan değerlendirmek gerekir: (1) Bu kaynakta yazılanlar doğru mu? (2) Bu kaynakta yazılanlar doğru yansıtılmış mı? Devamını okuyun »

Geçen haftalarda Medical Hypotheses (tıbbi varsayımlar) dergisinin yayıncısı Elsevier, derginin editörünü ya dergiyi hakem denetimine açması ya da istifa etmesi için uyardı. Buckingham Üniversitesi'nde kuramsal tıp profesorü olan editör Dr Bruce Charlton ise ne dergiyi değiştireceğini ne de istifa edeceğini bildirdi.

Ben bu dergiyi eskiden beri sevememişimdir. İçinde bilimsel makale yoktur. Onun yerine "aklımıza böyle bir fikir geldi ama buna yönelik ne bir deney ne de bir çalışma yaptık" demeye getiren, hakem denetiminden geçirilmemiş yazışmalar bulunur.

Kanaatimce mesele bu görüşlerin yayınlanması değil, bilimsel dergi görüntüsü veren bir yayına dahil edilmesidir. Böyle olunca sadece düşünce seviyesindeki bir görüş, üzerine çaba sarf edilmiş bilimsel çalışmalarla aynı kefeye konmuş oluyor.

Bilimsel görüş üretmek, hattâ aykırı görüş üretmek tek başına marifet değildir. Çünkü bunlardan zaten çok var, hangi birine inanacağız? Önemli olan kolları sıvayıp o görüşleri sınayabilmektir. Bu, özellikle canlılık ve sağlık bilimlerinde geçerlidir, çünkü bu karmaşık sistemlerde birçok öngörü yanlış çıkar, ve doğruyu deney yapmadan anlamanın imkânı yoktur.

Peki böyle bir derginin kime ne zararı var? Devamını okuyun »

Bilimsel gelişmelerin duyurulması, bilim adamlarının bir süredir yaptıkları deneyleri ya da hazırladıkları projeleri yayınlamaları sayesindedir. Burada, tanışmamış olanlar için bilimsel yayınların özelliklerine değineceğim.

En önemli bilimsel yayınlar, süreli bilim dergilerinde yapılır. Bu dergiler, dergi bayilerinde rastladığımız Bilim ve Teknik gibi dergiler değil, yalnızca abone olanların edinebildiği ya da ilgilenenlerin üniversite kütüphanelerinde bulabilecekleri mesleki yayınlardır. Devamını okuyun »